Μια νεκρολογία της βιομηχανίας

Πώς και γιατί στην Ελλάδα από το 1980 και μετά έκλεισαν 24 μονάδες παραγωγής τροχοφόρων.

Αν τυχόν δεν το γνωρίζετε (ή αν το έχετε ξεχάσει) σε τούτη την χώρα κάποτε υπήρχαν μικρές και μεσαίες μονάδες παραγωγής τροχοφόρων. Από δίκυκλα και επαγγελματικά τρίκυκλα μέχρι μικρά και οικογενειακά αυτοκίνητα. Και από αγροτικά και γεωργικά μηχανήματα μέχρι τζιπάκια, ελαφρά φορτηγά και τετρακίνητα οχήματα.

Του Κώστα Νεοφώτιστου*

Για να μην αναφέρουμε ένα …άρμα μάχης και κάτι ελαφρά …αεροπλάνα. Όσο απίθανο κι ακούγεται, υπήρχαν όχι μία, ούτε δύο, αλλά …34 διαφορετικές επιχειρήσεις στον συγκεκριμένο κλάδο. Η πιο παλιά ιδρύθηκε το 1923 και η πιο νέα το 1985.

Από τις εγκαταστάσεις τους βγήκαν σχεδόν όλες οι τρίκυκλες μοτοσυκλέτες μεταφορών που υπήρχαν, πάμπολλα διαφορετικά οχήματα γεωργικών εργασιών, τρακτέρ και αγροτικά μηχανήματα, κλασσικά τζιπάκια και οχήματα ειδικών χρήσεων, καθώς και μικρά και μεσαία οικογενειακά αυτοκίνητα. Με καλή πορεία στην εγχώρια αγορά, αλλά και ορισμένες εξαγωγές. Ίσως φαντάζει μαγικό, αλλά είναι αληθές.

Πόσες από αυτές τις 34 κατασκευαστικές μονάδες υπάρχουν σήμερα; Στα χαρτιά μόλις δύο και στην πράξη (δηλαδή με υποτυπώδη παραγωγή) μόνο μία. Όλες οι υπόλοιπες κατέβασαν ρολλά –και έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον να δούμε την χρονική διασπορά αυτών των επιχειρηματικών θανάτων.

Μέχρι το 1980 έκλεισαν 8 μονάδες, από το 1981 μέχρι το 1985 έκλεισαν 13, από το 1986 μέχρι το 1995 άλλες 7 και μετά το 1995 οι 4 τελευταίες. Με άλλα λόγια, το 59% του συγκεκριμένου κλάδου έκλεισε την 15ετία 1981-1995, με την υποσημείωση πως ο κύριος όγκος των προϊόντων με υψηλή προστιθέμενη αξία έπαψε να παράγεται στο διάστημα 1981-1988. Προφανώς, δεν πρόκειται για τυχαίο φαινόμενο!

«Βασική προϋπόθεση για την πρόληψη των ατυχημάτων είναι η αναγνώριση και η κατανόηση του κινδύνου». Αυτή την θεμελιώδη αρχή πρέπει να έχουμε κατά νουν πριν επιχειρήσουμε οποιαδήποτε ερμηνεία της κατάρρευσης ενός βιομηχανικού κλάδου που αποτέλεσε και αποτελεί μία ατμομηχανή της οικονομίας και ανάπτυξης για κάποιους άλλους, περισσότερο προσεκτικούς και λιγότερο επιπόλαιους από εμάς.

Ο γενικός αφορισμός πως φταίει η κυβερνητική πολιτική ή τα οργανωμένα συμφέροντα, το κεφάλαιο ή ο συνδικαλισμός, η ΕΟΚ (έτσι λεγόταν τότε), ο Εωσφόρος, τα «σκοτεινά συμφέροντα» και τα «ξένα κέντρα», είναι υπεραπλουστεύσεις που δεν βοηθούν για να βγει κάποιο εποικοδομητικό συμπέρασμα.

Αν θέλουμε, πραγματικά, να βγάλουμε χρήσιμα συμπεράσματα θα πρέπει να δούμε κάθε μία περίπτωση χωριστά, μέσα στα χρονικά και κοινωνικοπολιτικά πλαίσια που υπήρχαν τότε.

Πριν αναζητήσουμε την άποψη αυτών που συμμετείχαν στον συγκεκριμένο κλάδο (συνεπώς, γνωρίζουν περισσότερα και η άποψή τους έχει βαρύτητα), να ξεκαθαρίσουμε ότι κάποιες μονάδες έκλεισαν γιατί ήταν προδιαγεγραμμένο. Αν δεν μπορείς ή δεν θέλεις να ακολουθήσεις τον επιβεβλημένο από την εξέλιξη της τεχνολογίας εκσυγχρονισμό, η έξοδος από την αγορά είναι αναπόφευκτη.

Το ίδιο ισχύει και για τις περιπτώσεις εκείνες που οι σημαντικές μεταβολές των αναγκών της κοινωνίας σε τεχνολογικά και τεχνικά προϊόντα μεταβάλλουν τις αγοραστικές ανάγκες και απαιτήσεις και στρέφουν τους πελάτες σε νέα είδη, μετατρέποντας τα υπάρχοντα σε παρωχημένα ή ξεπερασμένα.

Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις, που είναι και οι περισσότερες, ας ακούσουμε πρώτα την άποψη των ανθρώπων που έζησαν τις εξελίξεις από μέσα. Μιλώντας με ανθρώπους που έμπλεξαν στην περιπέτεια της κατασκευής τροχοφόρων στην χώρα μας, μαθαίνεις ότι «αν γνώριζαν τί θα αντιμετώπιζαν, δεν θα επιχειρούσαν ποτέ αυτό που έκαναν.

Οι παλινωδίες της πολιτικής, ο κακώς νοούμενος επιχειρηματικός ανταγωνισμός και τα κάθε είδους παιχνίδια κάτω από το τραπέζι ήταν στην ημερήσια διάταξη. Αν και το επίπεδο τεχνογνωσίας αναβαθμιζόταν διαρκώς, το επιχειρείν στον χώρο του ελληνικού αυτοκινήτου βυθιζόταν σε τέλμα».

Τί μάς λένε οι άνθρωποι; Πολιτική αστάθεια (από άγνοια, ανικανότητα ή σκοπιμότητα), έλλειψη κανονιστικού πλαισίου (που ευνοεί τον αθέμιτο ανταγωνισμό) και απουσία επιχειρηματικής κουλτούρας (που είναι το έδαφος για διαπλοκή, συνδιαλλαγή και ύποπτα παιχνίδια) δεν επέτρεψαν τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη, παρά το γεγονός πως υπήρχε η βασική τεχνογνωσία και βελτιωνόταν συνεχώς. Κατά συνέπεια, αυτό που δείχνουν είναι μία συνυπευθυνότητα πολιτικού και επιχειρηματικού κατεστημένου, με την οποία είτε η πολιτική πουλούσε εξουσία, είτε η επιχειρηματικότητα αγόραζε πολιτικές (διαλέγετε και παίρνετε σύμφωνα με τις προσωπικές σας τοποθετήσεις).

Η παραπάνω περιγραφή θα μπορούσε να αφορά όλη την 20ετία 1980-2000, αφού αυτό το είδος παθογένειας υπάρχει μέχρι σήμερα. Έχει, όμως, αξία να δούμε τί το ειδικότερο συνέβη στο επίμαχο διάστημα 1981-1995, τότε που έκλεισαν οι περισσότερες μονάδες. Εδώ τα πράγματα είναι πιο ξεκάθαρα: «Την χαριστική βολή στην ιδέα της ελληνικής αυτοκινητοβιομηχανίας έδωσε η ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ, καθώς η εναρμόνιση της Ελλάδας με την κοινοτική νομοθεσία στέρησε οποιαδήποτε δυνατότητα παρέμβασης για την στήριξη της εγχώριας αυτοκινητοβιομηχανίας εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης».
Να μία πρώτη μεγάλη αλήθεια.

Ο βασικός μοχλός ανταγωνιστικότητας, ίσως ο μοναδικός, ήταν ο δασμολογικός προστατευτισμός των εγχώριων προϊόντων καθώς και κάθε άλλου είδους ενίσχυση του κλάδου με κρατικά κονδύλια. Μία καθαρή ομολογία για «επιχειρηματικότητα ημικρατικού τύπου». Αν και γνωρίζαμε ότι η ένταξη στην ΕΕ θα καταργήσει τον δασμολογικό προστατευτισμό, δεν κάναμε τίποτε σημαντικό που θα υποκαθιστούσε την πλαστή μας ανταγωνιστικότητα. Δεν είμασταν ανταγωνιστικοί, απλώς οι άλλοι ήταν μη ανταγωνιστικοί. Και όταν οι δασμοί έφυγαν, οι άλλοι απλώς πουλούσαν χωρίς να κάνουν κάτι ιδιαίτερο.

Υπήρχε αρκετός χρόνος για την προετοιμασία της χώρας και της επιχειρηματικότητας ώστε να αντιμετωπίσει το άνοιγμα της αγοράς; Προφανώς και υπήρχε! Εκτός από τα «περήφανα νειάτα και τα τιμημένα γηρατειά», πέρα από τον «τρίτο δρόμο για τον σοσιαλισμό», υπάρχουν πολλά και πολύ σημαντικά πράγματα που έπρεπε να γίνουν.

Αν το σχέδιο της χώρας ήταν για «κινητοποίηση των πολιτών» και όχι για τον «εκμαυλισμό των ψηφοφόρων», η βίαιη προσαρμογή στο άνοιγμα της αγοράς θα ήταν πολύ πιο ομαλή, ενδεχομένως και ανώδυνη. Πάντως, η μετατροπή μίας προστατευμένης επιχειρηματικότητας σε ανταγωνιστική δεν γίνεται με πολιτικές κραυγές και καταναλωτικές εξαλοσύνες.

Λένε, όμως, και κάποια άλλα σημαντικά πράγματα οι εκ των έσω γνώστες: «Κάτω από ένα νομοθετικό πλέγμα που εμπόδιζε ή αποθάρρυνε οποιαδήποτε προσπάθεια, μέσα σε έναν λαβύρινθο γραφειοκρατικών διαδικασιών και με συνεχείς αλλαγές της φορολογικής νομοθεσίας, δεν μπορούσαν να σχεδιαστούν και να πραγματοποιηθούν επενδυτικά προγράμματα μακράς πνοής και υψηλού κόστους».

Αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό –που διατηρείται αναλλοίωτο μέχρι σήμερα– είχε καθοριστικό ρόλο και για το κλείσιμο των υπόλοιπων μονάδων που κατάφεραν να ξεπεράσουν τον σκόπελο του 1984-85. Μέχρι το 1996 έκλεισαν και οι τελευταίες μονάδες και δεν έμεινε τίποτε από την πρώην ελληνική αυτοκινητοβιομηχανία.

Ποιες θα μπορούσαν να είναι οι εναλλακτικές λύσεις; Θεωρητικά, κάποιες ευρείας κλίμακας επενδύσεις εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης, προερχόμενες από φορείς του εξωτερικού ή από εγχώριους. Πόσο εφικτό θα ήταν κάτι τέτοιο; Σχεδόν αδύνατον, όπως έδειξε η πραγματικότητα που ζήσαμε.

Ο ξένος επενδυτής θα αναζητήσει στην εγχώρια αγορά ένα σταθερό δημοσιονομικό πλαίσιο (που δεν υπήρχε), κάποιες minimum υποδομές (που δεν επαρκούσαν), ένα εργατικό δυναμικό που μπορεί να ανταποκριθεί στην εξειδίκευση του κλάδου (που υπήρχε αλλά εκμαυλίστηκε) και ένα υγιές χρηματοπιστωτικό σύστημα (που έπασχε βαθύτατα)/.

Αν δεν μπορεί να τα εξασφαλίσει αυτά, δεν θα φέρει την επένδυσή του εδώ. Και αν έκανε το λάθος να την αναπτύξει, θα την πάρει και θα πάει αλλού (όπως αναγκάστηκε να κάνει το 1996 η TEOKAP/NISSAN στον Βόλο, που μετακόμισε στο Suderland της Αγγλίας).

Και τί μάς έμεινε σαν λύση; Οι δικοί μας επιχειρηματίες (για να βάλουν την τεχνογνωσία) και τα διάφορα «Πακέτα Ντελόρ» και «Πακέτα Σαντέρ» και ΜΠΟ και ΕΣΠΑ (για να στηριχθούν οικονομικά). Ούτε και αυτό, όμως, περπάτησε, γιατί αυτή η τράπουλα ήταν από την αρχή σημαδεμένη.

Κατ’ αρχήν, μέχρι να φθάσουμε στην κρίσιμη περίοδο 1984-85 πτώχευσαν επιχειρήσεις, χάθηκαν περιουσίες και, το σημαντικότερο, χάθηκε η εμπιστοσύνη. Μετά απ’ όσα υπέστη ο βιομηχανικός κλάδος από τον πολιτικό πόλεμο, οι επιχειρηματίες του κλάδου που θα ήταν πρόθυμοι να προσπαθήσουν ξανά ήταν πολύ λιγότεροι και προσανατολισμένοι σε άλλους βιομηχανικούς κλάδους, εκτός του αυτοκινήτου.

Έτσι, θα έπρεπε να στηριχτούν οι λίγοι και αθεράπευτοι υποστηρικτές της ιδέας της αυτοκίνησης, μέσω της αξιοποίησης των χρηματοδοτήσεων που έδινε αφειδώς η ΕΕ. Αυτός, άλλωστε, ήταν και ο σκοπός τους, άσχετα αν εμείς τα σπαταλήσαμε αλλού.

Όσοι γνωρίζουν από στρατηγική ανάλυση επενδύσεων ξέρουν πως η ανάπτυξη και οι προοπτικές της οικονομίας προκύπτουν από επενδύσεις που κρίνονται σαν «υποσχόμενες» και «προχωρημένες» –είναι οι επενδύσεις QM και STAR στην γλώσσα της στρατηγικής ανάλυσης. Οι πρώτες χρειάζονται τα περισσότερα κεφάλαια και οι δεύτερες την πολύπλευρη και διαρκή στήριξη (δηλαδή, κι άλλα κεφάλαια). Όσο για τα κέρδη, οι πρώτες είναι σε πρώϊμη φάση και δεν έχουν άμεσα κέρδη, ενώ οι δεύτερες έχουν σημαντικά κέρδη αλλά και σημαντικά έξοδα, συνεπώς μικρό καθαρό αποτέλεσμα (γιατί αποβλέπουν σε μελλοντικές αποδόσεις).

Για την ελληνική επιχειρηματική κουλτούρα του καιροσκοπισμού (σπέκουλα), καθώς και για την ελληνική δημόσια διοίκησης της λαθροχειρίας (μίζας), αυτές οι δύο στρατηγικές ήταν, εξ ορισμού, εντελώς ακατάλληλες. Το ελληνικό επιχειρείν θέλει άμεσα και εύκολα κέρδη, άρα δεν μάς κάνουν αυτές οι επιλογές.

Από την άλλη πλευρά, ο τροχονόμος των ευρωπαϊκών πακέτων έπρεπε να μοιράσει μικρά ποσά σε πολλούς «πελάτες» και όχι μεγάλα ποσά σε λίγους εξειδικευμένους. Με άλλα λόγια, έπρεπε να αποκομίσει μεγάλον αριθμό «πολιτικών υποστηρικτών» και μεγαλύτερα «πακέτα μίζας».

Όλα τα ευρωπαϊκά πακέτα, χωρίς εξαίρεση, κατευθύνθηκαν στις άλλες δύο στρατηγικές επιλογές.

Σε επενδύσεις που κρίνονται σαν «κορεσμένες» ή «οριακές», καθώς και σε «φθίνουσες» (είναι οι επενδύσεις Cash Generators και Declining, στην γλώσσα της στρατηγικής ανάλυσης). Οι πρώτες χρειάζονται λίγα κεφάλαια για συντήρηση και οι δεύτερες κάπως περισσότερα για να διατηρηθούν στην ζωή. Όσο για την κερδοφορία, οι πρώτες παράγουν κάποια κέρδη για αρκετό χρόνο (εξ ου και ο χαρακτηρισμός «γεννήτριες μετρητών») και οι δεύτερες καταναλώνουν τα κέρδη τους για να μπορούν να υπάρχουν.

Αυτά επιλέξαμε όταν χρηματοδοτούσαμε μία θάλασσα από νέα ενοικιαζόμενα δωμάτια, ή τα δεκάδες πολιτιστικά κέντρα που ξεφύτρωναν εδώ κι εκεί. Τέτοιες ήταν οι επενδύσεις που έγιναν σε κτίρια-κουφάρια στις βιομηχανικές ζώνες της Θράκης, τέτοιες ήταν και οι επενδύσεις σε δεκάδες ξενοδοχεία που έγιναν περιστεριώνες και τώρα πωλούνται σωρηδόν.

Και από το πάρτυ που έστησαν οι κρατικοί μηχανισμοί ρύθμισης της κυκλοφορίας των κεφαλαίων, αποκτήσαμε την νεο-επιχειρηματική κάστα της Μυκόνου και της Αράχωβας, τους δημόσιους υπαλλήλους με τις καταθέσεις στην UBS και τους «συμβούλους επενδύσεων» που πηγαινοφέρναν τα εκατοντάδες χαρτιά και δικαιολογητικά που επινοήθηκαν, για να ισχυριζόμαστε πως όλα γίνονται με διαφάνεια και καθαρότητα.

Τί να την κάνεις την σύγχρονη μονάδα παραγωγής τροχοφόρων όταν μπορείς, με τον κατάλληλο «μαικήνα», να βρεθείς με μαιζονέτα, εξοχικό, σκάφος, Πόρσε και κατάθεση στην Ελβετία (γιατί κερδήθηκε και ζεστό χρήμα).

Τέλος πάντων, ό,τι έγινε, έγινε. Μπορεί να κάνουμε κάτι τώρα; Προφανώς είναι το μισό ερώτημα, γιατί Έλληνας δεν πρόκειται να εμφανιστεί. Ούτε υπάρχει, ούτε θα μπορούσε, ακόμα κι αν βρεθεί. Για ξένον επενδυτή λέμε.

Γιατί να το κάνει; Έχει αλλάξει κάτι στον εχθρικό και υπονομευτικό κρατικό μηχανισμό; Μειώθηκε η αγκύλωση και η γραφειοκρατία; Είναι ευνοϊκό το φορολογικό καθεστώς της υπερφορολόγησης ή μήπως είναι σταθερό το δημοσιονομικό πλαίσιο; Και θα λειτουργήσει την επιχείρησή του σε καθεστώς capital controls και με την απειλή των άμεσων κατασχέσεων τους τραπεζικούς του λογαριασμούς;
Πού θα το κάνει;

Σε περιοχές που ο κάθε τοπικός άρχων θα τον χρησιμοποιήσει για άγρα πολιτικής πελατείας μπλοκάροντας κάθε αδειοδότηση; Σε ποιες υποδομές θα στηριχτεί; Σε απηρχαιωμένα δίκτυα ηλεκτροδότησης που τους διακόπτες ελέγχουν οι διάφοροι εργατοπατέρες, ή σε τηλεπικοινωνιακές ταχύτητες που σέρνονται; Με οδικό δίκτυο που το κλείνει όποιος συνεταιρισμός γουστάρει ή με σιδηροδρόμους που είναι ακόμα στην δεκαετία τού 1960;

Και με ποιους θα το κάνει; Οι ικανοί και άξιοι νέοι έχουν ήδη φύγει και συνεχίζουν να δραπετεύουν. Το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό ξέρει από delivery πίτσας, διανομή φυλλαδίων και τύλιγμα σε σουβλάκια. Το εξειδικευμένο εργατικό προσωπικό είτε αποδήμησε εις Κύριον, είτε συνταξιοδοτήθηκε –και οι νεώτεροι μάλλον είναι καμμένοι επαγγελματικά. Απογοητευτικό περιβάλλον.

Είπαμε μάλλον πολλά για μια νεκρολογία. RIP ελληνική βιομηχανία, κι ας είναι ελαφριά η προχειρότητα και επιπολαιότητα που σε σκεπάζει.

*Πρώην ανώτατο στέλεχος επιχειρήσεων

Δημοσιεύθηκε την
Κατηγοριοποιημένα ως Opinion

Από τον panos12

Gacor Slot Daftar Slot Rtp Slot Gacor Hari Ini Link Gacor Thailand Slot Maxwin Hari Ini ID Slot Login Maxwin Info Slot Gacor Hari Ini Rtp Slot Gacor Situs Slot Situs Slot Gacor Slot Online Slot Gacor Maxwin Slot Gacor Hari Ini Situs Slot Gacor Terpercaya Situs Slot Gacor Hari Ini MILAN 69 Slot Daftar Slot Online Daftar Situs Judi Slot Online Terpercaya Situs Slot Online Situs Slot Terbaik 10 Situs Slot Terbaik Selot Gacor Slot Gacor Terpercaya Slot Terpercaya Situs Slot Terpercaya Slot Online Gacor Judi Slot Situs Judi Slot Gacor Situs Selot Situs Judi Slot Terbaik Dan Terpercaya NO 1 Daftar Situs Slot Gacor Daftar Situs Slot Daftar Situs Slot Daftar Judi Online Situs Slot Gacor Maxwin 2023 Situs Slot Gacor Maxwin 2024 Situs Gacor Terpercaya Situs Slot Online Terpercaya Gambar Slot Gacor Daftar Slot Langsung Dapat Saldo Gratis 2023 Slot Online Gacor Terpercaya Situs Judi Terpercaya Agen Toto Play Gambling Slot Situs Judi Slot Online Daftar Situs Slot Gacor Terpercaya Bandar Slot Terpercaya Daftar Slot Langsung Dapat Saldo Gratis Tanpa Deposit Slot Terbaik Dan Terpercaya Dewa Judi Slot Slot Gacor Terbaik Cari Situs Slot Gacor Slot Server Thailand NO 1 Agent Slot Online Agent Slot Online Situs Resmi Slot Gacor Situs Selot Gacor Slot Terpercaya DI Indonesia Judi Slot Gacor Link Slot Resmi Slot Online Terbaik Slot Terpercaya 2023 Situs Online Gacor Game Slot Terbaik Akun Resmi Slot Selot Gacorku Situs Slot Online Gacor Situs Slot Tergacor Daftar Slot Gacor Situs Slot Resmi Terpercaya Nama Situs Slot Gacor Nama Situs Slot Situs Judi Slot Online Terpercaya Cari Situs Slot Yang Gacor Nama2 Situs Slot Situs Slot Tergacor Saat Ini Situs Game Slot Terpercaya Judi Online Terpercaya Agen Slot Online Situs Togel Dan Slot Gacor Togel Dan Slot Judi Slot Online Terpercaya Daftar Judi Slot Online Permainan Slot Online Slot Yang Gaco Trik Main Slot Daftar Game Slot Agen Slot Gacor Terpercaya Nama Situs Slot Terpercaya Situs Judi Slot Terpercaya Judi Slot Terpercaya Situs Judi Terbesar Dan Terpercaya Gacor Daftar Situs Judi Slot Online Terpercaya Game Slot Terpercaya SitusSlotGacor Situs Togel Slot Bo Slot Terpercaya Gambar Slot Online Situs Online Slot Slot Resmi Gacor GameS Slot Daftar Situs Judi Online Casino Slot Situs Slot Online Gacor Terpercaya Casino Slot Online Situs Slot Terpercaya Dan Gacor Dewa Maxwin Slot MYAMAR Minimal Deposit 1000 Mesin Slot Login Daftar Situs Slot Terbaik Link Slot Terpercaya 2023 Kumpulan Situs Slot Gacor Slot Nomor 1 DI Indonesia Demo Slot Microgaming Situs Slot Gacor Terbaik Situs Slot Tergacor Dan Terpercaya Daftar Agen Slot Terpercaya Situs Slot Paling Gacor Maxwin Agen Slot Online Terpercaya Jadwal Slot Gacor Hari Ini Slot Gacor Online Daftar Slot Gacor Terpercaya Result Thailand POOLS Hari Ini Mesin KOIN Slot Demo Slot NO LIMIT Daftar Game Slot Online Slot Judi Gacor Situs Game Slot Situs Slot Terbaik Dan Terpercaya Trik Menang Slot Nama Situs Slot Paling Gacor Daftar Slot Online Terpercaya Maxwin Togel Situs Judi Online Situs Game Slot Online Slot Terpercaya Dan Terbaik Slot Terpercaya NO 1 Agen Betting Situs Slot Gacor Resmi Slot Situs Terbaik Situs Judi Slot Gacor Terbaik Dan Terpercaya NO 1 Situs Slot Indonesia Terpercaya Permainan Slot Gacor Situs Slot Resmi Indonesia Slot88JP Link Alternatif Nama Link Slot Gacor Trik Bermain Slot Nama Situs Slot Online Situs Slot Resmi 2023 Akun Slot Terpercaya Slot OFFICIAL Slot Togel Terpercaya LAPAK Judi Live CHAT Rekomendasi Situs Slot Terpercaya Akun Slot Singapore Sering Maxwin Situs Game Slot Gacor Slot Rating Tertinggi Slot Terpercaya Dan Tergacor Situs Slot Casino Slot Gacor Maxwin Situs Bagus Slot Daftar Situs Online Slot Situs Gacor Dewa Judi Slot Online Situs Slot Online Indonesia Situs Paling Gacor Terpercaya Slot Terbaik Terpercaya Situs Judi Resmi DI Indonesia Casino Togel Daftar Link Slot Terpercaya Situs Judi Online Gacor Slot Terbaik 10 Situs Poker Online Terpercaya Gambar Situs Slot Situs Togel Tergacor Slot Online Gacor Hari Ini Slot Pasti Gacor Slot Online Casino Situs Slot Daftar Dapat Saldo Nama Slot Gacor Situs Slot Yang Bagus Nama Nama Situs Slot Gacor Situs Judi Slot Terbaik Dan Terpercaya NO 1 DI Dunia Slot Online Terpercaya Daftar Situs Slot Online Terpercaya Daftar Situs Judi Slot Online Slot Online Tergacor Slot Minimal Deposit 1000 Daftar Slot Dapat Bonus Saldo Slot Pakai Dana Situs Slot NO 1 DI Dunia Situs Slot Terpercaya DI Indonesia Gambar Maxwin Togel Mobile Link Slot Terpercaya Dan Gacor Daftar Gacor Slot Slot Gacor Daftar Pasar Slot Slot Tanpa Deposit Bisa Withdraw 2023 Situs Terpercaya Gacor Daftar Nama Slot Gacor Slot Ampuh Gacor Situs YG Gacor Situs Terbaik Gacor Slot Gacor Malam Jumat Cara Jadi Bandar Slot Situs Game Online Slot Situs Slot Bagus MesinSlot Login Slot Game Gacor Website Slot Terpercaya Kakek JP Slot Link Alternatif Website Slot Terbaik Situs Slot Gacor Dan Terpercaya Situs Tergacor Dan Terpercaya Judi Slot Online 303 Trik Slot Nama Slot Online Slot Paling Bagus Slot Gacor Maxwin Pragmatic Play Slot Agen Situs Slot Resmi Dan Terpercaya Cara Main Slot itus Resmi Slot Situs Judi onlen Terpercaya Situs Yang Gacor Akun Slot Resmi Daftar Slot Tergacor Daftar Judi Slot Gacor Situs YG Paling Gacor Slot Dan Togel Terpercaya Situs Slot Terbaik Dan Terpercaya NO 1 Pragmatic Dewa Maxwin Slot Link Pragmatic Slot Thailand 777 Slot Kemenangan Tertinggi Mencari Situs Slot Daftar Game Online Slot Gambar Scatter Mahjong Kumpulan Situs Slot Terpercaya Slot Gacor Maxwin Member Baru Gacor Slot Online Info Slot Gacor Malam Ini Bandar Slot Online Terbaik Gambar JP Slot Slot Gacor Dan Togel Daftar Game Slot Online Terpercaya Pragmatic Play Login Daftar Situs Judi Slot Online Terpercaya 2020 Judi Slot Online Resmi Situs Slot Resmi Gacor Slot Gacor Situs Daftar Slot Online Gacor Situs Slot Gacor Terbaik Dan Terpercaya AkunJP Slot Daftar Situs Terpercaya Situs Slot Paling Gacor Terpercaya Rekomendasi Situs Slot Situs Gacor Online KLIK Slot Link Alternatif Cara Bermain Slot Agar Menang Slot Gacor TENGAH Malam Slot 2023 Terbaik GameS Slot Gacor Agen Casino Indonesia Daftar Nama Situs Slot Situs Slot Terbesar Situs Judi Slot Resmi Dan Terpercaya Situs Slot Gacor Sore Ini Slot RATE Tertinggi Situs Slot Gacor Maxwin Slot Paling Terpercaya Slot Cepat Maxwin Situs Slot Nomor 1 DI Indonesia Link Judi Terpercaya Slot Terpercaya Gacor Kumpulan Situs Gacor SlotTerpercaya Nama Nama Link Slot Tips Menang Slot Jenis Slot Online Situs Online Terbaik Slot Tergacor Gampang Maxwin Slot Gratis Saldo Tanpa Deposit 2023 Cara Buat Akun Slot Gacor Slot Bagus Malam Ini Cara HACK Saldo Slot Online Slot Situs Terpercaya Slot Paling Gacor DI Indonesia Situs Slot Terbaik DI Dunia Semua Situs Slot Online Situs Slot YG Paling Gacor Web Gacor Terpercaya Situs Paling Gacor Sedunia Slot Indonesia Terbaik Nama Judi Slot Nama Slot Gacor Hari Ini Pragmatic 888 Daftar Situs Slot Gacor Hari Ini Situs Judi Online Terpercaya Daftar Situs Judi Slot Situs Slot AMERIKA Terpercaya Casino Online Terpercaya Situs Judi Slot Resmi Situs Slot Ternama Situs Terpercaya Slot Selot Gacor Hari Ini Gambar Slot ZEUS Maxwin Situs Agen Slot Terpercaya Slot Gacor Lapak Pusat Cara Daftar Slot Link Judi Slot Terbaik Slot Hongkong Resmi Agen Casino Online Slot Online Indonesia Terpercaya Agen Resmi Slot Agen Gacor Slot Login Slot Gacor Resmi Terpercaya Situs Tergacor Saat Ini Daftar Situs Online Judi Terbaik Game Slot Populer Situs Togel Slot Gacor Game Slot Populer Agen Situs Slot Online Daftar Situs Slot Online Terbaik Situs Judi Slot Online Gacor Slot Resmi Terpercaya Judi Slot Gacor Terpercaya Situs Slot Deposit 1000 Slot Online Terpercaya DI Indonesia Link Alternatif Toto Slot Slot Cuan Daftar Permainan Slot Slot Judi Terbaik Slot Terbaik Hari Ini Bandar Judi indo Slot Situs Slot Populer Link Slot Yang Gacor Game Slot Tanpa Deposit Dapat Uang Asli Cara Daftar Situs Slot Situs Main Slot Situs Slot Asli Gacor Judi Slot Online Gacor Situs Slot Resmi Dan Gacor Judi Slot Terbaik Game Slot Online Slot Tergacor DI Indonesia Situs Slot Paling BANYAK Peminat Situs Slot AMAN Terpercaya Link Slot Terbaik Dan Terpercaya Situs Slot Paling Gacor Sedunia Slot Dana Situs Slot Judi Daftar Situs Slot Resmi Gambar Pragmatic Play Trik Slot Pragmatic Slot Online Terlengk Slot Gacor Deposit Pulsa Daftar Akun Judi Slot Online Slot Resmi Dan Terpercaya Situs Judi Slot Online Terbaik Kumpulan Situs Slot Bonus Slot Tanpa Deposit Situs Slot dengan Rtp Tertinggi Master Judi Slot Agen Situs Slot Terpercaya Game Slot Tanpa Deposit BISA Withdraw Bandar Casino Terpercaya Slot Gacor Saat Ini Live Rtp Slot Pragmatic Slot TerBaru Terpercaya Semua Slot Gacor Link Slot Yang Bagus Situs Slot Gacor Jam SEKARANG Slot TerBaru Gacor 2023 Agen Slot TerBaru Slot Gacor Malam Hari Ini Bandar Slot Terbaik Website Slot Online Slot Populer Situs Slot Hoki Akun JP Thailand Situs Deposit Pulsa Game Slot Online Terpercaya Poker Slot88 Trik Slot Gacor Hari Ini Akun Slot Resmi Gacor Slot Game Online Terpercaya Thailand Toto 4D Slot Gacor Microgaming Link Slot Gacor Malam Ini Agen Slot Online Terbaik Mesin Slot Login Link Alternatif Slot Gacor Slot Online Situs Judi Terpercaya DI Indonesia Daftar Judi Slot TerBaru Situs Game Slot Terbaik Jam Gacor Slot Pragmatic Hari Ini Game Slot Online Resmi Agen Slot Mania Daftar Slot Terbaik Slot Terpercaya Indonesia Link Terpercaya Slot Agen Poker Online Dewa Judi Trik Slot Olympus Terbaru Olympus Pragmatic Play Gacor.Com Situs Judi Togel Terbaik Cara Betting Bola Daftar Online Togel Login Game Slot Game Judi Slot Online Uang Asli Situs Slot Legal Togel Resmi Indonesia Main Judi Slot Online Link Togel TerBaru Cara jitu Menang Slot Slot Yang Sering Maxwin Judi Slot Uang Asli Poker Indo Pragmatic Slot Demo Rupiah Link Poker Terpercaya Slot88 Link Slot88 Daftar Situs Slot88 Slot88 Situs Gacor Cara Daftar Slot88 Slot88 Link Jam Gacor Main Slot Olympus Toto Macau Daftar Situs Slot Starlight Princes Akun Slot Demo Pragmatic Play Demo Slot Pragmatic Indonesia Agen Togel Online Terpercaya Maxwin Slot Receh Kumpulan Game Slot Game Baru Pragmatic Download Apk Judi Slot Online Judi Slot Akun Demo Cara Main Slot Gacor Olympus Bo Togel Terbesar DI Indonesia Akun Demo Pragmatic Slot Login Togel Terpercaya Daftar Akun Pragmatic Play Game Demo Slot Olympus Cara Maxwin Slot Olympus Mahjong Slot Gratis Cara Daftar Akun Togel Resmi Daftar Agen Togel Trik Pola Olympus Gacor Pragmatic Play Slot Online Hari Ini Akun Jackpot Slot Pragmatic Play Demo Maxwin Apk Togel Lengkap SlotGacor Login Slot Online Demo Pragmatic Game Slot Yang Mudah Menang Main Slot Olympus Gratis Pola Slot Gacor Hari Ini Princes Permainan Slot Gacor Hari Ini Trik Main Sweet Bonanza Judi Online Casino Idn Judi Slot IdDaftar Bo Togel Terpercaya IdSitus Judi Online Poker IdBandar Judi Casino IdBandar Toto Macau IdSlot Princess Starlight IdSlot TerBaru Gacor Hari Ini IdLink Resmi Togel IdSlot TerBaru Hari Ini IdCara Menang Taruhan Bola Link Situs Gacor Hari Ini Slot Gacor 303 Rtp Tergacor Hari Ini Bandar Togel Dan Agen Casino Online Pasang Togel Hari Ini Cara Daftar Akun Demo Slot Link Slot Olympus Betting Online Indonesia Situs Taruhan Bola Terpercaya Bo Togel Terbaru Game Slot Online Pakai Dana Slot PragmaticPlay Toto Online Login Game Slot Online Gacor Hari Ini Situs Togel Toto Macau Agen Poker Online Slot Terpercaya Situs Slot Viral Situs Baru Slot Gacor Situs Taruhan Bola Resmi Daftar Nama Situs Togel Terpercaya Slot Maxwin 5000 Slot Server Thailand Gacor Pragmatic Play Bandar Togel Terbaik Situs Bo Terpercaya Slot Deposit Tanpa Minimal Game Pragmatic Paling Gacor Daftar Situs Poker Terpercaya Link Slot TerBaru Gacor Link Slot TerBaru Gacor Rtp Tertinggi Slot Hari Ini Situs Slot TerBaru Hari Ini Login Judi Slot Game Slot Mudah Jackpot Game Slot Pragmatic Play Daftar Akun Slot Online Slot88 Alternatif Slot Rtp Tertinggi Malam Ini Link Situs Slot Gacor Hari Ini Judi Slot Terbesar DI Dunia Link Maxwin Olympus Slot Gacor Deposit 5 Ribu Daftar Slot Maxwin Akun Bo Terpercaya Situs Slot Gacor 2023 Terpercaya Situs Slot Gacor Deposit 5000 Situs Slot Thailand Paling Gacor Situs Slot Online Rtp Live Situs Slot Gacor Deposit Pulsa Pulsa Potongan itus Slot Paling Gacor Dan Terpercaya Situs Slot Gacor Member Baru Pasti Wd Slot88 Resmi Link Alternatif Slot88 Link Alternatif Play Slot88 Link Alternatif Link Alternatif Slot88 Slot88 Login Link Alternatif Slot Gacor Deposit Pulsa Pulsa Potongan Link Slot Gacor Hari Ini TerBaru Slot88 Resmi Login Slot88 Resmi Login Link Alternatif Download Apk Judi Slot Online Terpercaya Situs Judi Togel Link Judi Togel Togel Terbesar Situs Togel Online Togel Resmi Terpercaya Bandar Togel Online Situs Bandar Togel Toto Terpercaya Bandar Toto Togel Permainan Togel Togel Online Resmi Pasaran Togel Terlengkap Online Toto Idn Poker Online Poker Online Idn Situs Poker Online Idn Daftar Situs Poker Idn Online Terbaik Idn Poker Online Terpercaya Poker Online Idn Terpercaya Situs Idn Poker Online Agen Judi Idn Poker Online Link Poker Online Idn Idn Poker Online Indonesia Poker Online Idn Play itus Judi Online Idn Poker Daftar Poker Idn Online Idn Poker Sbobet Online Situs Poker Idn Online Deposit Pulsa Tanpa Potongan Poker Online Terpercaya Idn Play Login Idn Poker Online Idn Poker Slot Online Situs Idn Poker Online Terbaik Bandar Poker Online Idn Agen Poker Idn Poker Online Idn Club Poker Online Idn Poker Online Pulsa Idn Online Poker Poker Idn Online Idn Poker SERI Online Situs Idn Poker Online TerBaru Link Alternatif Judi Slot Online Situs Judi Idn Cara Curang Main Slot Deposit Pulsa Tri Tanpa Potongan Download Idn Poker Sbobet Sbobet Login Link Alternatif Sbobet Link Sbobet Sbobet Wap Wap Sbobet Sbobet Wap Login Sbobet Mobile TOTOMANIAC Login Sbobet Daftar Sbobet Sbobet Alternatif Sbobet Link Alternatif Sbobet Slot Agen Sbobet Sbobet Live Link Sbobet Terbaru Sbobet Indonesia Sbobet Play Sbobet Online Sbobet Wap Link Sbobet ASIA Sbobet Daftar Sbobet Sport Sbobet Parlay Sbobet WEB Sbobet APP Sbobet Link WAB Sbobet Situs Sbobet Alternatif Sbobet Sbobet Login Alternatif Cara Daftar Sbobet Sbobet Bola Mobile Sbobet Sbobet PlaySport Sbobet ASIA Login Sbobet Login Indonesia Agen Sbobet Terpercaya Link Wap Sbobet Sbobet ASIAN Handicap Sbobet Casino ASIAN Sbobet Sbobet Website Agen Bola Sbobet Play Sbobet Login PSlot Sbobet PSbobet Live Casino PSbobet EURO PAgen Resmi Sbobet PSbobet Link Alternatif 2024 PDaftar Agen Sbobet PLive Casino Sbobet PLive Sbobet PLink Login Sbobet PSbobet Mix Parlay PSbobet Casino Live PTaruhan Bola Sbobet PJudi Bola Online Sbobet PSitus Alternatif Sbobet PDeposit Sbobet PBandar Bola Sbobet Link Alternatif Sbobet Wap Situs Agen Sbobet Agen Sbobet Online Daftar Sbobet Terpercaya Sbobet Sports Sbobet Mobile Indonesia Sbobet Login Mobile Masuk Link Alternatif Sbobet Mobile Bandar Sbobet Login Sbobet Wap Sbobet Mobile Alternatif Agen Judi Sbobet Bandar Judi Sbobet Taruhan Sbobet Link Alternatif Sbobet 2024 Daftar Judi Bola Online Sbobet Game Sbobet Slot Server Thailand Server Thailand Slot Link Slot Thailand Slot Thailand Asli Slot Thailand 4D Slot Demo Thailand Slot Thailand Login Slot Thailand Terpercaya Sot Resmi Thailand Slot Online Thailand Link Slot Server Thailand Situs Slot Thailand Deposit 5000 Slot Tergacor Thailand Slot Terbaru Slot Gacor Malam Ini Link Slot Gacor hari Ini Slot Gacor Malam Ini Situs Gacor Malam Ini Link Gacor hari Ini Slot Gacor Gampang Menang Slot Gacor Minimal Deposit 5rb Slot Gacor Hari Ini